Avukatlık, vergilendirme açısından serbest meslek faaliyetinin en tipik örneklerinden biridir. Ancak avukatlık mesleğine özgü bazı kalemler, genel kuralların doğrudan uygulanmasını zorlaştırır. Müvekkilden alınan masraf avansı, karşı taraftan tahsil edilen vekalet ücreti ve dosya bazında yapılan harcamalar ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken konulardır. Avukatlar için muhasebe ve vergilendirme alanında yapılan hataların önemli bölümü bu özel kalemlerden kaynaklanıyor. Bu yazıda serbest çalışan avukatların ve avukatlık ortaklıklarının bilmesi gereken temel kuralları derledik.
Yazıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır ve büronuzun yapısına göre farklı sonuçlar doğabilir. Ataşehir mali müşavirlik büromuzda avukatlık bürolarına ve ortaklıklarına düzenli olarak hizmet veriyoruz. Kendi durumunuza özel değerlendirme için yazının sonundaki iletişim bilgilerinden bize ulaşabilirsiniz.
Avukatlık Gelirlerinin Vergilendirilmesi
Kendi adına büro açan avukatın elde ettiği gelir serbest meslek kazancıdır. Bu kazanç, yıl içinde elde edilen hasılattan mesleki giderlerin düşülmesiyle bulunur ve yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilir. Bir avukatlık bürosunda ya da şirkette bağımlı olarak çalışan avukatın geliri ise ücret olarak vergilendirilir. Serbest çalışan avukatın elde ettiği gelir, kazanç arttıkça yükselen artan oranlı tarifeye tabidir. Yıl içinde üç aylık dönemler hâlinde geçici vergi beyannamesi de verilir ve ödenen geçici vergi yıllık vergiden mahsup edilir.
Avukatlıkta Belge ve Kayıt Düzeni
Avukatların belge düzeni, hem vergi mevzuatı hem de meslek kuralları açısından özen gerektirir. Her tahsilatın belgeye bağlanması, müvekkil ilişkisinin şeffaflığı açısından da önemlidir. Kayıtların dosya bazında tutulması ise hangi işin ne kadar kazandırdığını gösterir. Aşağıdaki alt başlıklarda en önemli iki konuyu ele aldık. Bu konulardaki düzen, bir inceleme sırasında büronun en güçlü dayanağı olur.
Elektronik Serbest Meslek Makbuzu
Serbest çalışan avukatlar, tahsil ettikleri her ücret için elektronik serbest meslek makbuzu düzenlemek zorundadır. Makbuz tahsilat anında düzenlenir ve ödemenin şekli bu yükümlülüğü değiştirmez. Taksitle alınan ücretlerde her tahsilat için ayrı makbuz düzenlenir. Makbuz düzenlenmeden yapılan tahsilatlar özel usulsüzlük cezasına konu olabilir. Bankaya giren tahsilatların makbuzlarla düzenli olarak eşleştirilmesi, hasılatın eksiksiz beyan edildiğinin en iyi göstergesidir.
Serbest Meslek Kazanç Defteri
Serbest çalışan avukatlar serbest meslek kazanç defteri tutar ve bu defter Defter Beyan Sistemi üzerinden elektronik ortamda işlenir. Gelirler ve giderler belgeye dayalı olarak ve belirli süreler içinde kayda alınır. Büro kirası, personel ücretleri, mesleki yayınlar, baro aidatı ve ofis giderleri indirilebilecek başlıca kalemlerdir. Binek otomobil giderlerinde ise kanunda belirlenen sınırlamalar uygulanır. Kişisel harcamaların büro giderleriyle karıştırılmaması, incelemelerde en çok dikkat edilen konulardan biridir.
Masraf Avansı ve Vekalet Ücreti Ayrımı
Avukatların muhasebesinde en çok karıştırılan konu, müvekkilden alınan paranın hangi kısmının gelir sayılacağıdır. Harç, bilirkişi ücreti, keşif ve tebligat gibi giderler için müvekkilden alınan ve tamamen bu amaçla harcanan tutarlar serbest meslek kazancı sayılmaz. Bu tutarların ayrı izlenmesi ve harcamaların belgelendirilmesi gerekir. Harcanmayıp avukatta kalan kısım ise gelir olarak değerlendirilir. Masraf avansının vekalet ücretiyle aynı hesapta izlenmesi, gelirin hatalı hesaplanmasına yol açan en yaygın sorundur.
- Vekalet ücreti: serbest meslek kazancı, makbuz düzenlenir
- Masraf avansı: harcandığı ölçüde gelir sayılmaz, belgeyle izlenir
- Harcanmayan avans: iade edilmezse gelire dahil edilir
- Karşı taraf vekalet ücreti: tahsil edildiğinde avukatın geliridir
Karşı Taraf Vekalet Ücreti
Mahkeme kararıyla karşı tarafa yükletilen vekalet ücreti, Avukatlık Kanunu gereği avukata aittir. Bu tutar tahsil edildiğinde avukatın serbest meslek kazancına dahil olur ve belge düzenlenmesi gerekir. Tahsilatın icra dairesi aracılığıyla yapılması bu durumu değiştirmez. Uygulamada bu tahsilatların makbuza bağlanmadan bırakılması sık karşılaşılan bir eksikliktir. Tahsilatın gerçekleştiği tarihin kayıtlarda doğru gösterilmesi de kazancın hangi yıla ait olduğunu belirler.
Avukatlık Hizmetlerinde Stopaj ve KDV
Avukata ödeme yapan şirketler ve diğer vergi sorumluları, ödeme sırasında yüzde 20 oranında gelir vergisi kesintisi yapar. Kesilen vergi, avukatın yıllık beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Avukatlık hizmetleri kural olarak genel oranda KDV’ye tabidir ve KDV makbuz üzerinde ayrıca gösterilir. Bazı kamu kurumları ve belirlenmiş alıcılara verilen hizmetlerde KDV tevkifatı söz konusu olabileceği için alıcının niteliğine dikkat etmek gerekir. Gerçek kişi müvekkillere yapılan tahsilatlarda ise stopaj kesilmez ve vergi tamamen yıllık beyanla ödenir.
Avukatlık Ortaklıklarında Vergilendirme
Avukatlık ortaklıkları, ticari şirketlerden farklı bir vergisel statüye sahiptir. Ortaklık kurumlar vergisi mükellefi olmaz; elde edilen kazanç ortaklara payları oranında dağıtılır ve her ortak kendi payını serbest meslek kazancı olarak beyan eder. Ortaklık ise KDV ve stopaj gibi yükümlülükleri kendi adına yerine getirir. Ortaklığın tuttuğu defterler ve kazancın ortaklara dağılımının belgelendirilmesi bu nedenle özellikle önemlidir. Ortaklık kurulmadan önce kazanç paylaşımının vergisel sonuçlarının hesaplanması, ortaklar arası anlaşmazlıkları da önler.
Avukatlar İçin Muhasebe ve Vergilendirmede Güncel Riskler
Avukatlar için muhasebe ve vergilendirme alanındaki en önemli güncel gelişme, hasılat tespitine ilişkin düzenlemedir. 7524 sayılı Kanun ile serbest meslek kazancı elde edenlerin hasılatının yılın belirli zamanlarında tespit edilmesi ve beyanla uyumsuzluk olduğunda izaha davet edilmesi imkânı getirildi. Bu düzenleme, makbuza bağlanmamış tahsilatların tespit edilme ihtimalini önemli ölçüde artırdı. Banka hareketleri ile makbuzlar arasında düzenli mutabakat yapmak, bu riske karşı en etkili korumadır. Tespit edilen bir farkın açıklanabilmesi için masraf avanslarının ayrı izlenmesi de ayrıca önem kazanıyor.
Sık Sorulan Sorular
Avukatlardan en sık aldığımız soruları aşağıda derledik. Cevaplar genel bilgi niteliğindedir ve büronuzun yapısına göre farklı sonuçlar doğabilir. Gelir yapınızı ve çalışma biçiminizi paylaştığınızda daha net bir değerlendirme yapabiliyoruz. Yeni büro açılışlarında ilk görüşmenin faaliyet başlamadan yapılması, ilk dönem hatalarını önler. İlk değerlendirme için ücret talep etmiyoruz.
Müvekkilden aldığım harç parası gelir sayılır mı?
Harç, bilirkişi ücreti ve benzeri giderler için alınan ve tamamen bu amaçla harcanan tutarlar gelir sayılmaz. Bunun için harcamaların belgeleriyle birlikte ayrı izlenmesi gerekir. Harcanmayıp müvekkile iade edilmeyen kısım ise gelirinize dahil olur. Avansın vekalet ücretiyle aynı hesapta tutulması, bu ayrımın ispatını zorlaştırır. Dosya bazında masraf takibi yapmanızı öneriyoruz.
Şirket müvekkilim stopaj kesiyor, bu vergi nereye gidiyor?
Şirketin kestiği yüzde 20 stopaj, sizin adınıza vergi dairesine yatırılır. Bu tutar, yıllık gelir vergisi beyannamenizde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Mahsup edilemeyen kısım varsa belirli şartlarla iade talep edilebilir. Kesintilerin makbuzlarla uyumlu olup olmadığını düzenli kontrol etmek gerekir. Şirketin yaptığı bildirimlerle sizin kayıtlarınız arasındaki farklar, izaha davete konu olabilir.
Büro kirası ve aracım gider yazılabilir mi?
Mesleki faaliyet için kiralanan büronun kirası gider olarak yazılabilir. Kira gerçek kişiye ödeniyorsa stopaj yükümlülüğü size aittir ve muhtasar beyannameyle beyan edilir. Mesleki olarak kullanılan aracın giderleri ve amortismanı da indirilebilir, ancak binek otomobillerde kanuni sınırlamalar uygulanır. Aracın kişisel kullanımının da bulunması hâlinde giderin tamamının indirilmesi tartışma yaratabilir. Bu nedenle gider planlamasını yıl başında birlikte yapmayı öneriyoruz.
Avukatlık Büronuzun Mali İşlerini Birlikte Yürütelim
Avukatların zamanı dosyalara ve duruşmalara ayrılmalı. Makbuz düzeni, masraf avansı takibi, stopaj mahsupları ve beyanname süreçlerini sizin yerinize düzenli olarak yürütüyoruz. Ortaklık kurmayı düşünen avukatlar için yapının vergisel sonuçlarını kuruluş öncesinde değerlendiriyoruz. Mali müşavirimizin şirketler hukuku alanındaki bilirkişilik tecrübesi, hukuk bürolarının ihtiyaçlarını anlamamızı kolaylaştırıyor. Bize 0216 456 54 01, 0533 264 98 03 ve 0531 323 36 50 numaralı telefonlardan ulaşabilirsiniz.